Odzież turystyczna na każdą pogodę – zasada trzech warstw w praktyce
Odpowiednio dobrana odzież turystyczna powinna chronić przed wychłodzeniem, wiatrem i opadami, a jednocześnie pozwalać organizmowi pozbywać się nadmiaru ciepła oraz wilgoci. Pogodzenie tych wymagań nie zawsze jest proste. Innego ubioru potrzebuje osoba intensywnie maszerująca pod górę, a innego wędkarz spędzający wiele godzin w bezruchu na otwartej łodzi.
Właśnie dlatego w turystyce, wędkarstwie i myślistwie stosuje się zasadę trzech warstw. Nie oznacza ona jednak obowiązku noszenia dokładnie trzech sztuk odzieży. To sposób łączenia materiałów o różnych właściwościach, które wspólnie pomagają utrzymać odpowiedni komfort cieplny.
W praktyce możemy założyć dwie warstwy bielizny, dwa polary, kurtkę ocieplaną i dodatkową warstwę przeciwdeszczową. Możemy też maszerować wyłącznie w bieliźnie i lekkiej bluzie, a pozostałe elementy nieść w plecaku. W obu przypadkach nadal korzystamy z tej samej zasady – odpowiedniego łączenia izolacji cieplnej, zarządzania wilgocią i ochrony przed pogodą.
Najważniejsze jest zrozumienie, że funkcje poszczególnych warstw wzajemnie się uzupełniają. Bielizna termoaktywna również izoluje cieplnie, polar może wspomagać transport wilgoci, a cienka kurtka wiatroszczelna potrafi znacząco zwiększyć skuteczność izolacji znajdującej się pod nią.
- Trzy warstwy oznaczają trzy podstawowe grupy funkcji, a nie trzy konkretne elementy odzieży.
- Dobór ubioru zależy nie tylko od temperatury, ale również od intensywności wysiłku i czasu spędzanego w bezruchu.
- Podczas szybkiego marszu warto ograniczać przegrzewanie, a przed postojem odpowiednio wcześnie zwiększać izolację.
- Odzież pozostająca w plecaku jest częścią przygotowanego systemu warstwowego.
- Wodoodporność, oddychalność i wiatroszczelność membran to odmienne właściwości, które należy prawidłowo interpretować.
- Pielęgnacja, impregnacja i możliwość naprawy odzieży mają istotny wpływ na jej długotrwałą użyteczność.
W poradniku wyjaśniamy działanie poszczególnych warstw, omawiamy parametry membran oraz pokazujemy, jak dobierać i regulować odzież podczas trekkingu, zimowego wędkowania i myślistwa. Osobno przedstawiamy znaczenie impregnacji DWR, która wpływa na komfort użytkowania odzieży przeciwdeszczowej, oraz praktyczne możliwości naprawy uszkodzonych produktów.
Spis treści
Nie masz czasu czytać całości? Podczas intensywnego ruchu potrzebujesz odzieży pozwalającej ograniczać przegrzewanie i odprowadzać wilgoć. Przy długim postoju znacznie większe znaczenie ma skuteczna izolacja cieplna. Nie zakładaj wszystkiego na początku marszu – część wyposażenia może czekać w plecaku. Pamiętaj również, że odpowiednia ochrona przed wiatrem, właściwa wentylacja i pielęgnacja odzieży mają duży wpływ na komfort całego zestawu.
1. Najkrótsza odpowiedź – jak działa system trzech warstw?
System trzech warstw pozwala połączyć izolację cieplną, zarządzanie wilgocią i ochronę przed warunkami atmosferycznymi. Klasyczny podział opisuje podstawowe funkcje odzieży, ale nie oznacza, że każda warstwa odpowiada wyłącznie za jedno zadanie.
Bielizna przylegająca do ciała. Zapewnia izolację cieplną, pomaga zarządzać wilgocią i wpływa na komfort skóry.
Polar, bluza techniczna lub odzież z ociepliną. Ogranicza straty ciepła, a jej grubość i konstrukcję dobiera się do aktywności.
Kurtka ograniczająca wpływ wiatru i opadów. Pomaga zachować skuteczność izolacji znajdującej się pod nią.
W praktyce każdą z podstawowych funkcji może realizować więcej niż jeden element. Podczas dużego mrozu możemy założyć dwie warstwy bielizny, dwa polary, kurtkę ocieplaną i dodatkową kurtkę przeciwdeszczową.
To sześć elementów odzieży, a nadal korzystamy z zasady trzech warstw funkcjonalnych.
Możliwa jest również sytuacja odwrotna: podczas intensywnego marszu wystarczą bielizna i lekka bluza, a kurtka membranowa pozostaje w plecaku do momentu pogorszenia pogody.
Niektóre produkty łączą kilka funkcji. Kurtka ocieplana może jednocześnie zapewniać izolację i ochronę przed wiatrem. Dlatego liczba noszonych elementów nie musi odpowiadać liczbie funkcji, które realizują.
Wniosek praktyczny: nie liczymy ubrań. Dobieramy izolację, zarządzanie wilgocią i ochronę przed pogodą do rzeczywistych warunków, a następnie regulujemy cały zestaw w zależności od aktywności.
2. Na czym naprawdę polega zasada trzech warstw?
Aby zrozumieć działanie odzieży warstwowej, warto wiedzieć, w jaki sposób organizm traci ciepło. Ubranie samo w sobie nie wytwarza ciepła – jego podstawowym zadaniem jest ograniczanie strat energii produkowanej przez organizm, przy jednoczesnym umożliwieniu odprowadzania jej nadmiaru.
Ciepło przepływa z cieplejszych obszarów do chłodniejszych. Materiały izolacyjne ograniczają ten proces między innymi dzięki powietrzu zatrzymywanemu w ich strukturze. Dlatego puszysty polar czy kurtka puchowa mogą skutecznie izolować mimo stosunkowo niewielkiej masy.
Ruch powietrza przyspiesza odbieranie ciepła. Wiatr może usuwać ogrzane powietrze z powierzchni odzieży, a przez przewiewne materiały również przenikać w głąb zestawu. Warstwa wiatroszczelna ogranicza te straty.
Odparowanie potu wymaga energii i powoduje utratę ciepła. Jest potrzebne do chłodzenia organizmu podczas wysiłku, ale mokra odzież i dalsze parowanie mogą nasilać wychłodzenie po zatrzymaniu. Woda w strukturze wielu materiałów pogarsza również ich właściwości izolacyjne.
Na bilans cieplny wpływa również promieniowanie cieplne. W praktyce odzież musi jednocześnie ograniczać nadmierne straty ciepła i umożliwiać jego oddawanie, kiedy organizm zaczyna się przegrzewać.
To zagadnienie ma duże znaczenie, szczególnie gdy nosimy kilka warstw odzieży.
Wyobraźmy sobie zestaw składający się z cienkiej bielizny syntetycznej, grubszej bielizny wełnianej, polaru i kurtki membranowej.
Wilgoć nie znika po opuszczeniu pierwszej warstwy. Musi przemieszczać się przez kolejne materiały, z których każdy może ją transportować, pochłaniać, zatrzymywać i oddawać z inną szybkością.
Bardzo dobra oddychalność jednego produktu nie gwarantuje sprawnego transportu wilgoci przez cały zestaw. Znaczenie ma współpraca materiałów, ich grubość, konstrukcja, stopień zawilgocenia oraz warunki po obu stronach odzieży.
Przy dużej różnicy temperatur para wodna może również skraplać się wewnątrz układu warstw. Nie musi to następować wyłącznie na wewnętrznej powierzchni kurtki membranowej.
Dlatego dokładanie kolejnych ubrań wymaga zachowania równowagi między izolacją cieplną a możliwością odprowadzania nadmiaru wilgoci.
Warto zapamiętać: system odzieży oceniamy jako całość. Jego skuteczność nie jest prostą sumą parametrów poszczególnych produktów. Bardzo dobre materiały mogą współpracować nieprawidłowo, jeśli zostały źle zestawione albo użyte w niewłaściwych warunkach.
3. Pierwsza warstwa – bielizna termoaktywna i izolacja cieplna
Pierwsza warstwa znajduje się najbliżej skóry. Powinna zapewniać komfort kontaktu z ciałem, pomagać w zarządzaniu wilgocią i dostarczać odpowiednią do aktywności izolację cieplną.
To błędne przekonanie, że bielizna termoaktywna jedynie odprowadza pot i nie ma znaczenia dla utrzymania ciepła. Nawet cienka dzianina zapewnia pewną izolację, natomiast grubsza bielizna może stanowić ważną część ubioru przeznaczonego do długotrwałego przebywania w niskiej temperaturze.
Podczas biegania, szybkiego trekkingu czy skitouringu mięśnie wytwarzają dużo dodatkowego ciepła. Zbyt gruba bielizna może wówczas prowadzić do przegrzewania i nadmiernego pocenia.
Cienka dzianina techniczna może zapewniać odpowiedni poziom izolacji, a jednocześnie wspomagać transport wilgoci, szybko schnąć i nie ograniczać swobody ruchów.
Wędkarz siedzący przez kilka godzin na łodzi lub myśliwy podczas zimowej zasiadki wytwarza znacznie mniej dodatkowego ciepła niż osoba intensywnie maszerująca.
W takich warunkach grubsza bielizna wełniana albo ciepła dzianina syntetyczna może istotnie poprawić izolację i komfort całego zestawu.
Użytkownik kupuje kosztowną, cienką bieliznę techniczną przeznaczoną do biegania, a następnie zakłada ją na wielogodzinną zimową zasiadkę. Mimo dobrej jakości materiału marznie i uznaje, że produkt nie spełnia swojej funkcji.
Tymczasem bielizna może działać prawidłowo, lecz została zastosowana w warunkach, dla których nie była projektowana. Wysoka jakość produktu nie oznacza jego uniwersalności.
W bardzo chłodnych warunkach możemy założyć dwie warstwy bielizny, na przykład cienką dzianinę przy skórze i grubszą warstwę termiczną na nią.
Pierwszy element powinien dobrze współpracować ze skórą oraz pomagać w zarządzaniu wilgocią. Drugi może przede wszystkim zwiększać izolację cieplną.
Nie oznacza to jednak, że dwie dowolne koszulki termoaktywne zawsze będą dobrym połączeniem. Trzeba uwzględnić grubość materiałów, ich właściwości, dopasowanie i możliwość transportu wilgoci.
Odzież powinna przylegać w sposób zgodny ze swoim przeznaczeniem, ale nie może nadmiernie uciskać ani ograniczać ruchów. Zbyt ciasny zestaw może również pogarszać komfort cieplny.
Wełna merino jest ceniona za komfort podczas długiego użytkowania, właściwości izolacyjne i ograniczanie powstawania nieprzyjemnych zapachów. Materiały syntetyczne mogą zapewniać bardzo sprawny transport wilgoci, szybkie schnięcie i wysoką trwałość.
Nie oznacza to jednak, że wełna zawsze jest cieplejsza od syntetyków. Dostępne są także grube, ciepłe dzianiny syntetyczne i bardzo cienkie produkty wełniane przeznaczone do intensywnego ruchu.
Znaczenie mają rodzaj włókien, grubość, struktura dzianiny, ilość zatrzymywanego powietrza oraz dopasowanie do ciała. Sama gramatura nie pozwala jednoznacznie ocenić skuteczności izolacji.
Bawełna może pochłaniać znaczną ilość wilgoci i stosunkowo wolno schnąć. Podczas intensywnego wysiłku zawilgocona koszulka może przez dłuższy czas pozostawać mokra.
Jeżeli po marszu zatrzymamy się w chłodnym otoczeniu, mokry materiał może przyczyniać się do szybszego wychładzania i pogorszenia komfortu.
Nie oznacza to, że bawełna jest złym materiałem w każdych warunkach. Jednak podczas chłodnej, wilgotnej pogody i aktywności o zmiennej intensywności odpowiednio dobrane materiały syntetyczne oraz wełniane zazwyczaj lepiej sprawdzają się jako pierwsza warstwa.
Wniosek praktyczny: bieliznę termoaktywną należy dobierać przede wszystkim do intensywności aktywności i czasu spędzanego w bezruchu. Dwie osoby przebywające w tej samej temperaturze mogą potrzebować zupełnie innej pierwszej warstwy.
4. Druga warstwa – polar, puch i ociepliny syntetyczne
Głównym zadaniem drugiej warstwy jest zwiększanie izolacji cieplnej. W zależności od zastosowania może to być lekki polar, grubsza bluza techniczna, kurtka puchowa albo odzież z ociepliną syntetyczną.
Skuteczność izolacji zależy w dużej mierze od zdolności materiału do zatrzymywania powietrza i ograniczania jego wymiany. Nie zawsze jednak największa grubość oznacza najlepszy wybór.
Polar może zapewniać dobrą izolację przy stosunkowo niewielkiej masie. Wiele konstrukcji jest również przewiewnych, co pomaga odprowadzać nadmiar ciepła podczas aktywności.
Ta zaleta może jednak stać się wadą na silnym wietrze. Jeżeli powietrze swobodnie przenika przez strukturę polaru, straty ciepła rosną. Dlatego skuteczna ochrona przed wiatrem jest tak ważna dla całego zestawu.
Puch oferuje bardzo korzystną relację izolacyjności do masy i objętości po spakowaniu. Jest szczególnie przydatny podczas postoju, biwakowania i aktywności o niewielkiej intensywności.
Jego skuteczność zależy jednak od zachowania sprężystości i odpowiedniej objętości. Silne zawilgocenie może powodować zbijanie się puchu i pogorszenie izolacji. Dlatego ważna jest ochrona przed przemoczeniem.
Nowoczesne ociepliny syntetyczne mogą łączyć dobrą izolacyjność, odporność na część skutków zawilgocenia i wygodę użytkowania.
Niektóre konstrukcje są przeznaczone przede wszystkim do postoju, inne do aktywności wymagających sprawnego odprowadzania nadmiaru ciepła. Właściwości zależą więc nie tylko od rodzaju włókien, ale również od sposobu wykonania odzieży.
Podczas dużego mrozu możemy korzystać z kilku warstw izolacyjnych jednocześnie. Dwa polary albo połączenie polaru z kurtką ocieplaną może zapewniać skuteczną ochronę cieplną.
Warunkiem jest jednak właściwe dopasowanie całego zestawu.
Materiały izolacyjne potrzebują odpowiedniej objętości. Jeżeli zewnętrzna kurtka jest zbyt ciasna, może nadmiernie ściskać polar lub wypełnienie puchowe, zmniejszając ilość zatrzymywanego powietrza i pogarszając izolacyjność.
Podobny problem występuje wtedy, gdy kolejne elementy odzieży ograniczają swobodę ruchów albo utrudniają prawidłowe odprowadzanie wilgoci.
Więcej warstw nie zawsze oznacza proporcjonalnie więcej ciepła. O skuteczności decydują właściwości materiałów, ich grubość, dopasowanie oraz możliwość zachowania odpowiedniej przestrzeni izolacyjnej.
Zaletą dwóch lżejszych warstw może być natomiast bardziej precyzyjna regulacja izolacji. W zależności od temperatury i aktywności możemy korzystać z jednej, drugiej albo obu jednocześnie.
Warto pamiętać, że kurtka puchowa lub ocieplana kurtka zimowa nie zawsze musi być wyłącznie warstwą środkową. Niektóre produkty łączą izolację cieplną z ochroną przed wiatrem i opadami. Funkcje warstw mogą więc występować w jednym elemencie odzieży.
Wniosek praktyczny: dobieraj kolejne warstwy tak, aby mogły skutecznie współpracować, a nie tylko mieściły się jedna pod drugą. Zbyt ciasny zestaw może pogorszyć działanie nawet bardzo dobrej odzieży izolacyjnej.
5. Trzecia warstwa – ochrona przed wiatrem i opadami
Warstwa zewnętrzna jest często kojarzona przede wszystkim z ochroną przed deszczem. Tymczasem jej znaczenie dla komfortu cieplnego jest znacznie szersze.
Nawet cienka kurtka może wyraźnie zmniejszać straty ciepła, jeżeli skutecznie chroni przed wiatrem. Ogranicza usuwanie ogrzanego powietrza z powierzchni odzieży i przenikanie wiatru do przewiewnych warstw izolacyjnych.
Gruby polar może bardzo dobrze izolować w spokojnym powietrzu, ale przy silnym wietrze jego skuteczność może wyraźnie spadać. Jeśli przez materiał przenika powietrze, część ogrzanego powietrza jest zastępowana chłodniejszym.
Założenie cienkiej, wiatroszczelnej kurtki może znacząco ograniczyć ten proces. Kurtka nie zastępuje potrzebnej izolacji, ale pozwala lepiej wykorzystać właściwości polaru lub innego ocieplenia.
Softshell to szeroka grupa odzieży o różnej konstrukcji. Modele bez membrany mogą zapewniać dobrą przepuszczalność powietrza, komfort podczas ruchu i częściową lub znaczną ochronę przed wiatrem.
Konstrukcje membranowe mogą oferować bardzo wysoką wiatroszczelność. Nie każdy softshell jest jednak wodoodporny, a odporność na przelotny deszcz nie musi oznaczać ochrony podczas długotrwałej ulewy.
Kurtki typu hardshell projektuje się przede wszystkim z myślą o ochronie przed deszczem, śniegiem i wiatrem. W zależności od konstrukcji wykorzystują membrany lub odpowiednie powłoki ochronne.
Skuteczność gotowej kurtki zależy nie tylko od materiału, lecz również od uszczelnienia szwów, konstrukcji kaptura, zamków, mankietów oraz możliwości wentylowania odzieży.
Nawet materiał o bardzo wysokiej wodoodporności nie zapewni oczekiwanej ochrony, jeżeli woda będzie przedostawać się pod odzież przez niedopasowane elementy konstrukcji.
Warto zwrócić uwagę na:
- Kaptur i kołnierz – powinny umożliwiać skuteczną ochronę głowy i szyi, również podczas silnego wiatru oraz intensywnego deszczu.
- Mankiety – ich konstrukcja i regulacja wpływają na ochronę przed wodą oraz zimnym powietrzem.
- Zamki i uszczelnienie szwów – są istotne dla szczelności całej kurtki.
- Długość i krój – powinny uwzględniać sposób użytkowania, pozycję ciała i liczbę warstw noszonych pod kurtką.
- Połączenie kurtki ze spodniami – powinno ograniczać przedostawanie się wiatru i wody pod odzież.
Szczególnie podczas wielogodzinnego przebywania na deszczu i wietrze takie rozwiązania mogą mieć równie duże znaczenie jak parametry samego laminatu.
Nie każda skuteczna ochrona przed wiatrem wymaga membrany. Odpowiednio gęsto tkane tkaniny również mogą ograniczać jego przenikanie. Wybór materiału zależy więc od tego, czy potrzebujemy przede wszystkim ochrony przed deszczem, wysokiej wiatroszczelności, czy większej przepuszczalności powietrza podczas wysiłku.
Wniosek praktyczny: warstwa zewnętrzna jest częścią systemu ochrony cieplnej. Przy silnym wietrze może decydować o tym, czy grubsze warstwy izolacyjne zapewnią oczekiwany komfort. Znaczenie ma nie tylko materiał, ale również konstrukcja całej kurtki.
6. Membrany w odzieży outdoorowej – budowa, parametry, oddychalność i impregnacja
Membrana jest jednym z kluczowych elementów wielu nowoczesnych kurtek przeciwdeszczowych. Jej zadaniem jest ograniczenie przenikania wody z zewnątrz przy jednoczesnym umożliwieniu transportu pary wodnej wytwarzanej przez organizm.
Aby świadomie oceniać odzież membranową, trzeba rozumieć trzy podstawowe parametry: wodoodporność, oddychalność i wiatroszczelność. Równie ważne jest odróżnienie samej membrany od laminatu oraz impregnacji zewnętrznej tkaniny.
Membrana to cienka warstwa materiału polimerowego, której właściwości pozwalają ograniczać przenikanie wody w stanie ciekłym, a jednocześnie umożliwiają transport pary wodnej.
W odzieży technicznej membrana jest zazwyczaj połączona z innymi materiałami, tworząc laminat membranowy. Poszczególne elementy takiej konstrukcji mają odmienne funkcje.
- Tkanina zewnętrzna zapewnia odporność mechaniczną, chroni membranę i stanowi pierwszą powierzchnię kontaktu z deszczem.
- Membrana stanowi zasadniczą barierę dla ciekłej wody oraz umożliwia transport pary wodnej.
- Warstwa wewnętrzna, jeżeli występuje, chroni membranę przed uszkodzeniami, tarciem i zabrudzeniami.
W przypadku membran mikroporowatych transport pary wodnej zachodzi przez bardzo drobne pory. Ich struktura i właściwości powierzchniowe utrudniają przenikanie ciekłej wody.
Membrany hydrofilowe mogą natomiast transportować wilgoć dzięki jej pochłanianiu i dyfuzji w strukturze polimeru. Nie wymagają do tego otwartych mikroporów.
W praktyce skuteczność odzieży zależy od całego laminatu i konstrukcji kurtki, a nie wyłącznie od rodzaju zastosowanej membrany.
Ważne: membrana, laminat i impregnacja DWR to trzy różne pojęcia. Membrana jest elementem odpowiedzialnym za zasadniczą wodoodporność materiału, laminat stanowi kompletną konstrukcję tekstylną, a DWR ogranicza nasiąkanie tkaniny zewnętrznej.
Wodoodporność materiałów membranowych często określa się wartością ciśnienia hydrostatycznego, podawaną w milimetrach słupa wody (mm H₂O).
Parametr ten informuje, jakie ciśnienie wody wytrzymuje badany materiał w określonych warunkach laboratoryjnych.
Odpowiada ciśnieniu wywieranemu przez słup wody o wysokości 10 metrów w określonym teście. Nie oznacza 10 metrów opadu ani konkretnej liczby godzin ochrony przed deszczem.
Oznacza większą odporność na ciśnienie wody w porównywalnym badaniu. Może to mieć znaczenie przy intensywnych opadach i miejscowym nacisku na materiał.
Podczas użytkowania kurtki znaczenie mają również nacisk szelek plecaka, kontakt z mokrym podłożem, zginanie materiału i jego zużycie.
Nie można jednak oceniać kurtki wyłącznie po wartości słupa wody. Ważne są metoda badania, uszczelnienie szwów, konstrukcja zamków oraz trwałość całego laminatu.
Jak interpretować parametr? Wyższa wodoodporność może być zaletą, ale nie przesądza samodzielnie, która kurtka będzie lepsza w konkretnym zastosowaniu.
Oddychalność materiału membranowego oznacza jego zdolność do transportu pary wodnej. Nie jest to równoznaczne ze swobodnym przepływem powietrza przez tkaninę.
W opisach technicznych spotyka się przede wszystkim dwa sposoby przedstawiania tej właściwości.
Określa ilość pary wodnej przechodzącej przez jednostkę powierzchni materiału w określonym czasie. Zazwyczaj podaje się ją w g/m²/24 h.
Przykładowe wartości spotykane w opisach produktów to 10 000, 20 000 lub 30 000 g/m²/24 h.
Interpretacja: przy tej samej metodzie badania wyższy wynik oznacza większy zmierzony transport pary wodnej.
Określa opór, jaki materiał stawia transportowi pary wodnej. Wynik podaje się w jednostkach m²·Pa/W.
Interpretacja: im niższa wartość RET, tym mniejszy opór transportu wilgoci w danym teście.
Wyników MVTR i RET nie należy przeliczać za pomocą jednej uniwersalnej zależności. Są to różne metody opisu transportu pary wodnej.
Również dwóch wartości MVTR podanych przez różnych producentów nie zawsze można bezpośrednio porównywać, jeżeli zastosowano odmienne metody lub warunki pomiarowe.
Oddychalność mierzona laboratoryjnie nie jest gwarancją, że użytkownik pozostanie suchy podczas każdego wysiłku. Ilość wilgoci wytwarzanej przez organizm może przekraczać możliwości jej odprowadzania przez cały zestaw odzieży.
Wiatroszczelność opisuje zdolność materiału do ograniczania przepływu powietrza pod wpływem różnicy ciśnień.
W systemie warstwowym ma duże znaczenie, ponieważ wiatr może usuwać ogrzane powietrze z powierzchni odzieży i przenikać przez przewiewne warstwy izolacyjne.
Większość laminatów stosowanych w wodoodpornych kurtkach membranowych zapewnia bardzo skuteczną ochronę przed wiatrem. Nie oznacza to jednak, że każda wiatroszczelna kurtka musi być membranowa.
Istotne rozróżnienie: materiał może być jednocześnie wiatroszczelny i zdolny do transportu pary wodnej. Oddychalność membrany nie wymaga swobodnego przepływu powietrza.
Oznaczenia 2L, 2,5L i 3L odnoszą się do konstrukcji materiału membranowego. Nie mają związku z liczbą elementów odzieży noszonych na ciele.
Membrana jest połączona z tkaniną zewnętrzną. W gotowej kurtce często stosuje się osobną, luźną podszewkę, która zabezpiecza membranę od strony ciała.
Zamiast pełnej tkaniny wewnętrznej stosuje się cienką warstwę ochronną, na przykład nadruk lub powłokę. Konstrukcje tego typu często spotyka się w lekkich kurtkach turystycznych.
Membrana znajduje się między tkaniną zewnętrzną a trwale połączoną warstwą wewnętrzną. Takie rozwiązania często wykorzystuje się w odzieży przeznaczonej do intensywnego i wymagającego użytkowania.
Sama liczba warstw laminatu nie przesądza o wodoodporności, oddychalności ani trwałości. Trzeba uwzględniać konkretną konstrukcję, zastosowane materiały i przeznaczenie kurtki.
Warto również pamiętać, że w opisach niektórych produktów określenie „konstrukcja wielowarstwowa” może odnosić się do całej budowy odzieży, łącznie z ociepleniem i podszewką, a nie wyłącznie do samego laminatu membranowego.
Transport pary wodnej przez materiał zależy między innymi od różnicy ciśnienia cząstkowego pary wodnej po obu stronach membrany. Znaczenie mają więc temperatura i wilgotność powietrza oraz warunki panujące pod odzieżą.
Podczas wysiłku organizm wytwarza pot i ciepło. Pod kurtką powstaje mikroklimat o podwyższonej temperaturze i wilgotności. Jeżeli ilość wilgoci przekracza możliwości jej odprowadzania, zaczyna ona gromadzić się wewnątrz zestawu.
Gdy para wodna styka się z odpowiednio chłodną powierzchnią, może dojść do kondensacji, czyli skraplania pary wodnej.
Różnica temperatur między ciepłym, wilgotnym wnętrzem odzieży a chłodnym otoczeniem może sprzyjać temu zjawisku. Istotna jest również wilgotność po obu stronach laminatu, a nie sama różnica temperatur.
Dlatego podczas intensywnego marszu w chłodnym deszczu nawet bardzo dobra kurtka membranowa może być wilgotna od wewnątrz, choć nie przepuszcza wody opadowej.
DWR (Durable Water Repellent) to wykończenie hydrofobowe stosowane na tkaninie zewnętrznej. Jego zadaniem jest ograniczanie nasiąkania materiału wodą.
Przy prawidłowo działającym DWR krople deszczu zbierają się na powierzchni tkaniny i spływają z niej, zamiast wnikać w strukturę materiału.
Ważne jest rozróżnienie dwóch funkcji:
- Membrana zapewnia zasadniczą wodoodporność laminatu.
- DWR ogranicza nasiąkanie tkaniny znajdującej się na zewnątrz membrany.
Skuteczność DWR zmniejsza się z czasem pod wpływem użytkowania, tarcia, zabrudzeń i nieprawidłowej pielęgnacji. Dlatego odzież techniczna wymaga regularnej kontroli oraz konserwacji.
Utrata hydrofobowości tkaniny nie oznacza automatycznie uszkodzenia membrany. Może jednak wyraźnie pogarszać komfort cieplny oraz warunki transportu pary wodnej.
Gdy DWR przestaje skutecznie odpychać wodę, zewnętrzna tkanina kurtki zaczyna nasiąkać. Zjawisko to określa się jako wetting out.
Materiał staje się mokry, cięższy i chłodniejszy. Transport pary wodnej przez cały układ może zostać ograniczony, a warunki sprzyjające kondensacji mogą się nasilić.
Wyobraźmy sobie turystę maszerującego w deszczu. Kurtka ma sprawną membranę, ale utraciła skuteczność impregnacji DWR. Tkanina zewnętrzna nasiąka wodą, a organizm podczas wysiłku intensywnie wytwarza pot.
W pewnym momencie ilość wilgoci pod kurtką rośnie. Na chłodniejszych powierzchniach pojawiają się krople wody. Bielizna i polar stają się wilgotne.
Użytkownik może wówczas uznać, że kurtka przecieka, chociaż źródłem części lub nawet całej wilgoci może być pot i skraplająca się para wodna, a nie deszcz przedostający się przez membranę.
Nie oznacza to, że każde zawilgocenie jest wynikiem kondensacji. Rzeczywiste przecieki również występują, między innymi przy uszkodzeniu laminatu, rozklejeniu taśm uszczelniających szwy lub nieszczelności innych elementów konstrukcji.
Praktyczna wskazówka: jeżeli zewnętrzna tkanina kurtki podczas deszczu szybko ciemnieje i nasiąka wodą, warto sprawdzić skuteczność DWR. Wilgoć pod kurtką nie musi oznaczać utraty wodoodporności membrany. Należy jednak uwzględnić również możliwość rzeczywistego przecieku.
Nie istnieje jeden prosty objaw pozwalający zawsze jednoznacznie wskazać przyczynę. Warto jednak zwrócić uwagę na charakter zawilgocenia i okoliczności, w których się pojawia.
Może to wskazywać na nadmierne pocenie i niewystarczające odprowadzanie pary wodnej. Warto sprawdzić liczbę warstw i sposób wentylowania kurtki.
Może to świadczyć o osłabieniu DWR. Nie oznacza automatycznie uszkodzenia membrany, ale może pogarszać komfort użytkowania.
Jeżeli dotyczy przede wszystkim szwu, zamka lub określonego fragmentu kurtki, szczególnie przy niewielkim wysiłku, należy rozważyć możliwość miejscowej nieszczelności.
Takie obserwacje pomagają zawęzić przyczynę problemu, ale nie zastępują oceny technicznej odzieży, jeśli podejrzewamy uszkodzenie laminatu lub uszczelnienia szwów.
Regularna pielęgnacja pomaga zachować właściwości użytkowe odzieży, ograniczać gromadzenie zabrudzeń oraz utrzymywać skuteczność wykończenia hydrofobowego.
Usuwaj pot, zabrudzenia i pozostałości kosmetyków. Stosuj odpowiednie środki piorące zgodnie z zaleceniami producenta. Unikaj płynów zmiękczających i niezalecanych dodatków.
Sprawdzaj, czy krople wody nadal zbierają się na powierzchni czystej kurtki i spływają z niej. Szybkie nasiąkanie tkaniny może oznaczać potrzebę odnowienia hydrofobowości.
W przypadku niektórych materiałów odpowiednie suszenie lub kontrolowane działanie ciepła może poprawić skuteczność istniejącego wykończenia. Należy przestrzegać instrukcji pielęgnacji konkretnej kurtki.
Jeżeli czyszczenie i dopuszczalna reaktywacja nie przynoszą oczekiwanego efektu, można zastosować odpowiedni preparat przywracający hydrofobowość tkaniny zewnętrznej.
Jednym z dostępnych rozwiązań jest Collonil Carbon PRO, impregnat przeznaczony między innymi do odzieży technicznej i obuwia. Producent deklaruje zachowanie oddychalności zabezpieczanych materiałów przy prawidłowym stosowaniu.
Preparat należy nanosić zgodnie z instrukcją, na odpowiednio oczyszczoną powierzchnię. Ponieważ jest to łatwopalny aerozol, aplikację należy wykonywać na zewnątrz lub w bardzo dobrze wentylowanym miejscu, z dala od źródeł zapłonu.
Uwaga: impregnacja zewnętrznej tkaniny nie naprawia mechanicznie uszkodzonej membrany, rozwarstwionego laminatu ani nieszczelnych szwów.
Wniosek praktyczny: parametry membrany to tylko część oceny kurtki. O komforcie użytkowania decydują również konstrukcja odzieży, wentylacja, intensywność wysiłku i stan impregnacji tkaniny zewnętrznej. Regularna pielęgnacja pomaga utrzymać skuteczność całego układu, a wilgoć pod kurtką nie musi oznaczać rzeczywistego przeciekania.
7. Jak regulować warstwy podczas marszu i postoju?
System warstwowy działa najlepiej wtedy, gdy można go regulować w trakcie użytkowania. Wysiłek, odpoczynek, wiatr i opady zmieniają zapotrzebowanie organizmu na izolację oraz wentylację.
Nie warto czekać z reakcją do momentu, gdy jesteśmy już mocno przepoceni albo wyraźnie wychłodzeni. Doświadczeni turyści starają się przewidywać zmiany warunków i odpowiednio wcześnie dostosowywać ubiór.
Przed rozpoczęciem szybkiego trekkingu często ubieramy się tak, aby już podczas postoju odczuwać pełen komfort cieplny. Zakładamy grubą bieliznę, polar i kurtkę, ponieważ na zewnątrz jest chłodno.
Po kilkunastu minutach intensywnego marszu zaczyna być nam gorąco. Rozpinamy kurtkę, zdejmujemy polar, ale wcześniej zdążyliśmy już mocno się spocić. Wilgoć pozostaje w odzieży i może powodować dyskomfort oraz wychłodzenie podczas późniejszego postoju.
Podczas planowanego intensywnego marszu często lepiej rozpocząć w nieco lżejszym zestawie. Lekki chłód na starcie może być korzystniejszy niż przegrzanie. Po kilku minutach pracy mięśni produkcj
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google